Na dreiging meineed koos oud-generaal Sheehan

eieren voor zijn geld

Door Peter Schouten en Wytze de Back

15 april 2010 - Wat was de juridische strategie van Pink Army? En waarom zetten wij de rechtszaak tegen John Sheehan niet door? Pink Army ontstond omdat wij de lasterlijke en beledigende uitspraak van oud-generaal Sheehan over de rol van homo’s in ons leger wilden bestrijden en ontevreden waren over de onwil van onze regering om steviger op te treden. De Stichting Homoseksualiteit en Krijgsmacht en het COC steunden ons initiatief. Op de dag dat Sheehan zijn excuses aanbood, waren ook net het Landelijk Homonetwerk Politie en het Company Pride Network (homonetwerk in het bedrijfsleven) achter ons komen staan.

De demissionaire kabinetsleden Balkenende, Verhagen en Van Middelkoop veroordeelden zijn ‘schandelijke uitlating’ weliswaar in scherpe bewoordingen. Maar  ondanks het verlangen van de Tweede Kamer om er meer werk van te maken, wilde de regering geen concrete actie ondernemen. Bijvoorbeeld door de Amerikaanse senaat te vragen Sheehan voor meineed te vervolgen. Over een gang naar de senaat zei defensieminister Van Middelkoop (CU) met een knap staaltje van diplomatieke zelfonderschatting: ‘Ze zien me aankomen daar.’ Een week later bevestigde hij zijn passieve houding in een uitzending van Pauw & Witteman door te zeggen dat het hem ‘verstandig leek er niet teveel woorden aan vuil te maken.’ Hij wilde het bij zijn verbale standjes laten. Door verdergaande stappen te zetten zou de homofobe generaal een ‘platform’ krijgen.

Dat laatste vindt Pink Army een bizar argument. Iedereen die voor de rechter wordt gebracht wegens smaad, laster of belediging krijgt per definitie ‘een podium’. Als dat een probleem is, kunnen we beter meteen de relevante strafbepalingen (artikel 137c, 261 en 262 Sr) in ons wetboek afschaffen. Het zou ook discriminerend werken, omdat onbeduidende boosdoeners, die geen platform kunnen bewerkstelligen in de media, wel mogen worden aangepakt, terwijl invloedrijke mensen die beledigen of belasteren, zoals een ex-bevelhebber van de  NATO, buiten schot zouden blijven. Dat is de omgekeerde wereld, want laster door invloedrijke mensen krijgt meer vals gezag en zij zouden dus juist eerder, harder en strenger  voor lasterlijke uitspraken moeten worden aangepakt.

De houding van onze minister van defensie is alleen verklaarbaar als deze voortkomt uit zijn partijpolitieke opstelling over homorechten. Sheehan stelt eigenlijk dat het Nederlandse leger niet deugt, omdat er homo’s werken. Onze krijgsmacht is dus als organisatie het slachtoffer van laster. Daarnaast wordt de eer en goede naam van homoseksuelen binnen het leger aangerand en lijden zij directe schade omdat het vertrouwen in hun functionele kwaliteit wordt aangetast. Hun inzetbaarheid bij internationale militaire operaties, waar zij aan zij moet worden gewerkt met soldaten uit andere landen, komt ter discussie te staan. Terwijl een groep van (oud)-personeelsleden in de krijgsmacht tot op het bot werd gekrenkt - wilde de minister niet terugslaan. Een van hen beschreef dat bij Pauw & Witteman terecht als een ‘dolk in zijn rug’.

Veel ernstiger is dat Sheehan met zijn uitspraak tot haat aanzette tegen een kwetsbare minderheidsgroep. In Amerika, waar miljoenen mensen na thuiskomst op de bank kruipen om redneck-programma’s als ‘The Hills’ te kijken, en waar het hoogtepunt van de avond ‘Cops’ is, nemen de kijkers zijn uitspraak in één oogopslag tot zich als: ‘Gays in the military causes death!’ (zie je nou: homo’s in het leger leidt tot dood en verderf). Bij onfatsoenlijke en intolerante burgers waar ook ter wereld vlamt deze gedachte op.

Immuniteit voor Sheehan

Kon de minister dan helemaal niets doen? Zou de Amerikaanse senaat werkelijk zoveel maling hebben aan de terechte woede van een militaire bondgenoot? Of zou de senaat in dit geval na veel politieke druk toch zijn overgegaan tot vervolging van Sheehan wegens meineed? De oud-generaal had zijn uitspraak immers niet gedaan als zijn persoonlijke opvatting, een mening, maar als een feit. Hij beweerde de kwalijke aantijging te hebben vernomen van de bevelhebber van de Nederlandse krijgsmacht in die tijd, generaal Henk van den Breemen. Die reageerde onmiddellijk dat de beschuldiging ‘volstrekte onzin’ is en dat hij nooit tegen Sheehan had gezegd dat homo’s een deel van het probleem in Srebrenica waren.

Voor zijn uitspraken in een hoorzitting van de Amerikaanse senaat geniet een getuige immuniteit. Deze kan alleen worden doorbroken als hij opzettelijk heeft gelogen. Om meineed vast te stellen zijn drie dingen nodig. Ten eerste, dat de getuige op het moment van zijn uitspraak weet dat deze niet waar is (wanneer Van den Breemen dit nooit tegen hem heeft gezegd). De uitspraak moet onwaar zijn (de juistheid van de aantijging kan niet op andere wijze worden bewezen). En er moet in ieder geval meer dan één getuige zijn (ook iemand of iets anders moet getuigen dat het niet waar is, bijv. de rapporten over wat er is gebeurd in Srebrenica).

Kortom, ogenschijnlijk kon Sheehan dus kalm achterover leunen en hoefde hij zijn uitspraak nooit meer in te trekken. Daarmee kon deze een eigen leven gaan leiden in de strijd tegen een homovriendelijker beleid in het Amerikaanse leger. Zoals bekend wil president Obama af van het ‘don’t ask, don’t tell’ beleid en homo’s formeel tot het leger toelaten. De hoorzitting in de senaatscommissie vond plaats om te onderzoeken of dit plan het Amerikaanse leger zou kunnen verzwakken.

Juridisch konijn uit de hoge hoed

Wilde Pink Army enige kans maken om Sheehan ooit te laten verklaren dat zijn uitspraak een verzinsel is en hem spijt laten betuigen, moesten wij dus een juridisch konijn uit de hoge hoed toveren. Bovendien moest dat iets zijn waar de Nederlandse bevolking massaal achter zou gaan staan en dat door de politiek zou worden gesteund.

Indien ondergetekenden hun burgerinitiatief op zondagavond, drie dagen na Sheehan’s uitlating, waren begonnen met een oproep om een petitie naar de senaatscommissie te sturen of een verzoek bij de Amerikaanse ‘attorney general’ te doen om Sheehan voor meineed te vervolgen, had iedereen hen voor gek verklaard. Zo’n oproep was nooit aangeslagen omdat het te ver weg, gecompliceerd en onhaalbaar lijkt. Zeker nadat de minister van defensie al zijn hoofd in de schoot had gelegd over een gang naar de senaat, zou dat een kansloos initiatief lijken. Alleen de Nederlandse regering kan dat balletje aan het rollen krijgen. Maar dan moeten onze politici er hard voor werken, het politieke klimaat heet maken en zelf intensief bezig zijn met dit onderwerp.

Het spreekwoordelijke konijn was dus de ‘class action suit’ (groepsclaim). Dat is wèl een actie waar de mensen warm voor lopen. Ook onze volksvertegenwoordigers konden dit snel en eenvoudig ondersteunen. Door zoveel mogelijk kamerleden van belangrijke politieke partijen te bellen, kreeg Pink Army de meerderheid van de Tweede Kamer achter zich.

Sheehan zal eerst zijn schouders hebben opgehaald toen hij van de ‘class action suit’ hoorde en wellicht hebben gedacht: Mij krijgen ze niet, ik geniet immuniteit. Deze zaak wordt meteen de rechtbank uitgegooid. Laat ze dan nog maar eens proberen de senaatscommissie te overtuigen dat ik niet de waarheid sprak.

Juridische mondknevel

Al leek onze ‘class action suit’ door die immuniteit een buitengewoon moeilijk begaanbaar pad, toch moest Sheehan zich goed achter zijn oren krabben. Want in ieder geval zette de dreiging van zo’n rechtszaak hem helemaal klem als hij van plan was geweest zijn aantijging nog eens te herhalen. Dan zou hij geen immuniteit meer genieten. Deze juridische ‘mondknevel’ was dus bij voorbaat grote winst voor homoseksuelen binnen en buiten het leger en daarmee werd een belangrijke subdoelstelling van onze strategie vervuld.

Nadat snel duidelijk werd dat onze actie steun genoot van het volk en het parlement, kon Pink Army de tweede stap gaan zetten. Nu we de steun van het parlement hadden gekregen voor een ‘class action’, zou het eenvoudiger zijn om ook steun te krijgen voor een meineed-procedure bij de senaatscommissie als Sheehan niet de waarheid had gesproken en de class action op immuniteit zou stranden. Dus maakte Pink Army bij Pauw & Witteman bekend aan te sturen op een voorlopig getuigenverhoor van oud-generaal Henk van den Breemen bij de Nederlandse rechtbank. Daarvoor namen wij die dag de advocaat mr. Gerard Spong in de arm. Van den Breemen had namelijk nooit onder ede verklaard dat Sheehan ‘volstrekte onzin’ sprak. En er was nog veel meer dat wij hoopten te weten te komen, bijvoorbeeld of er andere mensen bij het gesprek waren.

Om achter Sheehan aan te kunnen gaan moesten we uiteraard weten wie de waarheid spreekt. Wij geloven in het onschuldbeginsel. Stel, dat hij de waarheid sprak en het hem tòch was ingefluisterd door de Nederlandse generaal. Dan zou onze zaak tegen de Amerikaan in duigen vallen en moest Pink Army zijn pijlen gaan richten op de Nederlandse oud-generaal. Wij zouden het namelijk onjuist vinden om wèl een buitenlandse generaal op de korrel te nemen, maar vervolgens de zaak af te blazen als zou blijken dat er sprake is van groepsbelediging en smaad door een Nederlandse generaal.

Juridische handigheid

Toen we dat juridische mes openlijk begonnen te slijpen, koos Sheehan eieren voor zijn geld. Dat valt duidelijk aan zijn brief af te lezen. Daar staat niks in over de feitelijke gang van zaken, maar gooit Sheehan het op een ‘inaccurate herinnering’ over wat Van den Breemen toen tegen hem heeft gezegd. Geheugenverlies is het enige verweer waarmee Sheehan een meineedprocedure bij de senaatscommissie zou kunnen neutraliseren. Wie zijn brief goed leest ziet dat hij wel uit de koker mòet komen van advocaten en vooral is bedoeld om juridische schade te voorkomen. De brief zegt niks over de beleving van Sheehan, heeft niks met de realiteit te maken, er komt alleen een juridische realiteit in naar voren.

Maar al is deze brief met juridische handigheid gedicteerd, er komt wel op tafel te liggen dat de aantijging van Sheehan een verzinsel is: hij stelt duidelijk (‘to be clear’) dat de val van Srebrenica ‘op geen enkele wijze de fout was van individuele soldaten’. Hij zet het woord ‘gay’ nergens op papier, dat kan deze conservatieve ijzervreter niet over zijn hart verkrijgen. Hij biedt zijn excuses aan (‘I am sorry’), al is het dan niet direct aan homoseksuele militairen, maar wel in het algemeen. De mensen die denken dat die spijtbetuiging alleen aan Van den Breemen is gericht moeten de Engelse regel nog maar eens heel goed lezen, want dat is pertinent niet zo. Ook zegt hij het spijtig te vinden dat hij Van den Breemen in dit publieke debat heeft betrokken. Terecht noemde COC-vicevoorzitter Vera Bergkamp dit een ‘knieval.’ ‘De boodschap dat de generaal zijn excuses heeft aangeboden zal overal blijven hangen, ook in zijn eigen land,’ aldus Bergkamp.

Dat er door het hoge gehalte van juridische zelfbescherming in de brief twijfel blijft bestaan over Sheehan’s oprechtheid, deert homoseksuele militairen niet. Daarmee schiet de Amerikaanse generaal alleen zichzelf in de voet.

Met deze brief is voor Pink Army wat de rechtszaak tegen Sheehan betreft de kous afgedaan. Aan het begin van de actie hadden wij gezegd dat we niet naar de rechter zouden stappen als Sheehan zijn aantijging vroegtijdig zou intrekken en zijn excuses zou aanbieden. Mensen die vinden dat wij te snel afzien van juridische stappen tegen Sheehan, moeten we op de juridische en politieke realiteit wijzen. Er zal na zijn ‘bekentenis’ over een slecht werkend geheugen en zijn openlijke excuses geen politicus in Nederland of senaatslid in Amerika meer te vinden zijn, die deze gepensioneerde marinier nog voor meineed wil aanklagen. Ook een ‘class action suit’ is niet meer mogelijk, omdat de enige kans om de immuniteit te doorbreken, door te wijzen op continuerende smaad als Sheehan geen afstand zou doen van zijn uitspraak, door zijn brief is weggevallen.

Daarmee boekten de dappere homoseksuele militairen die Pink Army steunden een grote overwinning.

N.B. Pink Army zal volgen of de Amerikaanse Senaatscommissie, waarvoor Sheehan zijn uitspraak deed (The Senate Armed Services Committee), de excuusbrief van de oud-generaal bij de stukken van de hoorzitting zal voegen.

Pink Army wordt gesteund door de Stichting Homoseksualiteit en Krijgsmacht, het COC, het Landelijk Homonetwerk Politie en het Company Pride Network